informacja o krakowie
czwartek, wrzesień 2nd, 2010gatunkiKraków jest miastem w południowej Polsce położonym nad Wisłą; trzecie pod kątem liczby mieszkańców (757 144) po Warszawie i Łodzi; drugie pod względem powierzchni (326,80 km²) i jedno z najstarszych miast Polski (założone przed XI wiekiem), o ponad tysiącletniej historii, wysokich walorach kulturowych i architektonicznych.
gatunkiMiasto leży na połączeniu kilku krain geograficznych: Bramy Krakowskiej, Kotliny Sandomierskiej, Kotliny Oświęcimskiej i Pogórza Zachodniobeskidzkiego. Sieć rzeczną tworzą Wisła i jej dopływy: Wilga (prawy), Rudawa, Białucha, Dłubnia, Sanka i inne (lewe).
gatunkiNazwa Krakowa, według legendy zapisanej poprzez Kadłubka, pochodzi od imienia księcia Kraka. Tak faktyczniepochodzenie nazwy tego aglomeracje jest mniej książęce, bowiem „Kraków” pochodzi od spotykanego dosłownie w teraźniejszych czasach w gwarach słowa „krak”, który znaczy kruk. To dźwiękonaśladowcza nazwawyprodukowana od głosu tego ptaka („kra-kra”),więc pierwotnie słowo „Kraków” oznaczało „miejsce obfitujące w kruki”.
rodzajeW Krakowie występuje klimat umiarkowany. W tym mieście bardzo często dochodzi doprzekształceń pogody, ponieważ wilgotne masy powietrza znad Atlantyku ścierają się z suchymi, kontynentalnymi, napływającymi ze wschodu.
styleŚrednia temperatura roku waha się od 6 do 10 stopni C, a w ciągu roku występuje przeciętnie 70 słonecznych dni. Najcieplejszy miesiąc to sierpień, a najzimniejszy styczeń. Wiatry zachodnie wieją na całośćw okresie letnim, sprzyjając w ten metodę opadom deszczu. W zimiejednak wiatry wschodnie mają przewagę, co wpływa na zmniejszenie ilości opadów atmosferycznych.
gatunkiNajbardziej deszczowe miesiące to czerwiec i lipiec (średnie opady: od 100 do 177 mm). Do najmniej deszczowych zaliczane są wrzesień i październik (średnie opady: od 13 do 30 mm).
styleKraków totakże miasto tradycji, gdzie przeszłość przeplata się wraz z teraźniejszością, jak i nierealność z rzeczywistością. Jest on miastem mitów, legend i snów. Obrzędy, które wywodzą się z XIII i XIV wieku, dominują w miejskich tradycjach. Natomiastniezliczone historie i opowieści tworzą jego koloryt. Podobno sam doktor Faustus odwiedził Kraków. Wspólnie z Panem Twardowskim, nadwornym alchemikiem, poszukiwali kamienia filozoficznego. Dwie wyjątkowe legendy – o hejnale mariackim oraz Lajkoniku - łączą się z najazdem tatarskim, który bardzo drastycznie wtargnął w historię starego Krakowa.
typyZ wieży Kościoła Mariackiego, co godzinę, rozchodzi się na cztery strony świata hejnał, który w pewnej chwili urywa się dramatycznie. Dzieje się tak na pamiątkę pewnej legendy. Otóż w trakcie wspomnianegoprzedtem najazdu tatarskiego strzała nieprzyjacielskiego łucznika przeszyła trębacza, który grał ten aktualnie hymn.
rodzajeZ drugiego podania wywodzi się barwna i charakterystyczna postać - Lajkonik. Jak ta legenda głosi, był to nadwiślański flisak przebrany w strój tatarski. Przyniósł on konno prosto z pola zwycięskiej bitwy wieść o powstrzymaniu inwazji “niewiernych”. Lajkonik wręcz aktualnie zwycięsko harcuje po Rynku, intrygując własną egzotyką.
rodzajeJest jeszcze jedna, bardzo atrakcyjna tradycja. W noc Świętego Jana (najkrótszą noc w roku), jak przed wiekami, mieszkańcy Krakowa schodzą się nad Wisłę. Na tle majestatycznych murów Zamku odbywają się tzw. “Wianki”. Odgrywane są wtedy: wielkie widowisko plenerowe,pokazy ogni sztucznych, a również aranżuje się żyweobrazy związane z dziejami Krakowa.
gatunkiRzeźbagruntu i jego geomorfologiczna konstrukcja jest bardzo urozmaicona, zarówno w Krakowie, tak jak i w jego okolicy. W wielu miejscach występują malownicze formy krasowe, które powstały z wapiennych skał jurajskich. Na północnym wschodzie znajdują się urodzajne glinki lessowe. Na południu, za Wisłą, różnią się pofałdowanetereny piaskowcowo-ilaste. Na południowym wschodzie zalegają bogate pokłady soli.
style
style
Walory turystyczne
Nie jest łatwo wytłumaczyć wyjątkowość Krakowa tym, którzy jeszcze nie widzieli tego miasta. Niepowtarzalne w skali całego państwie dziedzictwo kulturowe w znaczny sposób wpływa na tę magiczną wyjątkowość tegomiasta.. To tu zostało założone biskupstwo kościoła rzymsko-katolickiego w 1000 roku. Rezydencję polskich królów, a jednocześnie miejsce ich koronacji , a oprócz tego nekropolię, wybudowanow tym momencie tutaj, na Wzgórzu Wawelskim, ponieważ Kraków był niegdyś stolicą Polski (wnikliwie od XI do XVII wieku). Też w Krakowie w 1364 założono Akademię Krakowską - pierwszą polską uczelnię, która funkcjonuje do aktualnie (obecnie pod nazwą Uniwersytet Jagielloński).
typyW Krakowie tradycja splata się ze współczesnością wszędzie.Prawie prawie każdy kamieńposiada swoją historię, której ucieleśnieniem są masowe, pochodzące ze wszystkich epok, zabytkowe budowle. Ich liczbę szacuje się na 6 tysięcy. Tzw. “ruchomym” dopełnieniem tych budowli stanowią dzieła sztuki zgromadzone w krakowskich muzeach, kościołach i archiwach (ok. 2,5 miliona). Dzięki temu miasto zostałozamieszczone na liście 12 obiektów Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.
typyNie da się opisać w tym miejscu wszystkich turystycznych atrakcji ośrodki miejskie. Jedno jest bezdyskusyjne: każdy przybysz odkryje tutaj swój własny, magiczny Kraków. Jedni będą podążać tropem Mikołaja Kopernika, innych zainteresują miejsca powiązane z Janem Pawłem II, kogoś zachwycą niepowtarzalne podziemne zakamarki XVII wiecznej kopalni soli w Wieliczce, ktoś inny spędzi długie godziny spacerując po zaułkach żydowskiego Kazimierza, zaś jeszcze inni staną olśnieni przed ołtarzem Wita Stwosza.
typyKrakówchce być miejscem, w którym spotykają się różnekultury i narody. Pretenduje z ogromnym skutkiem do miana środkowoeuropejskiej metropolii - aglomeracje kultury, sztuki i nauki. 17 wyższych uczelni posiada własną siedzibę w tym pięknym mieście. Tutaj mieszka wielu wybitnych przedstawicieli świata polskiej kultury. Lista krakowskich imprez festiwalowych jest też długa. W 2000 roku Kraków godnie pełnił, nadaną mu poprzez Radę Ministrów Krajów Unii Europejskiej, funkcjęMiasta Europejskiej Kultury.
rodzaje
gatunki
Zabytki
Mnogość zabytków architektonicznych w Krakowie wynika z długiej historii miasta i wielości funkcji, które kiedyś spełniał. To miasto było dawniej stolicą państwa, prężnym ośrodkiem miejskim i centrum handlowym regionu, ośrodkiem uniwersyteckim i kulturalnym. Na dodatek Krakówstosunkowo mało ucierpiał podczas zawieruchy wojennej. W efekcie Kraków jest jednym z najważniejszych europejskich ośrodków turystycznych, który zawiera cenne zabytki z przeróżnych epok (ponad 6 tys. zabytkowych obiektów).
rodzajeOtonajważniejsze zabytki:
typyKraków wawel
gatunkiWawel położony jest w przepięknym i malowniczym Krakowie. To jeden z najpiękniejszych i najbardziej znanych zabytków całego kraju. W przeszłości ta słynna rezydencja należała do sławnych królów Polskich. Najstarsze zabudowania powstały za panowania Bolesława Chrobrego. Za panowania Zygmunta Starego powstał ówczesny renesansowy styl budowli. Wokół Wawelu rozciąga się tajemniczy i obszerny dziedziniec, na którym niewątpliwie poczujemy powiew przeszłości.
gatunkiOdwiedzając tonadzwyczajne miejsce zwrócimy także uwagę na jego wyjątkowość , a ponadto cenne zabytki. Wnętrza Wawelu ozdobione są kosztownymi tkaninami i bajecznymi malowidłami. Największym wielbicielem cennych przedmiotów był oczywiście Zygmunt August. Sprowadził on do Polski ok. 35 arrasów, które ozdabiają Wawel. Natomiast po raz 1-wszy arrasy przywiozła do Polski królowa Bona. Później król Zygmunt I Stary zamówił ich aż 108sztuk. Te Gobeliny przedstawiają motywy zwierzęce, religijne, a teżherby.
typyKrólewskie komnaty kiedyś znajdowały się tylko na I piętrze Zamku Wawelskiego, zaś na II piętrze znajdują się jadalnia, komnata pod Zodiakiem, Pod Planetami, Poselska, Pod głowami , a dodatkowo Senatorska.
rodzaje
gatunkiKatedra Królewska na Wawelu
Katedra Wawelska jest symbolem chwały. To również miejsce spoczynku królów
stylepolskich, ateż wybitnych poetów.
typyTen zabytek jest jedną z pierwszych budowli Wawelu. Tajemniczy półmrok, który panuje we wnętrzu budowli dodaje jej uroku i magii. Ściany przyozdobione są kośćmi prehistorycznych zwierząt. Mająone na celu ochronę Wawelu przed złem. Wierzono, iż gdy na ziemię spadnie część z rozwieszonych na ścianach kości, wówczas należy spodziewać się niebezpieczeństwa związanego z Wawelem. W tym miejscu są również odprawiane uroczystości ślubne. W Katedrze znajdują się znana renesansowa kaplica Zygmuntowska. Moc świateł, cieni , a dodatkowo kolorów perfekcyjnie ze sobą współgrają. W trakcie poważnych uroczystości w Krakowie towarzyszy dźwięk dzwonu. Po raz1-wszy dzwon Zygmunta zabrzmiał 13 lipca 1521 roku.
gatunki
styleSmocza Jama
Według legendy, jaskinia pod Wzgórzem Wawelskim była zamieszkiwana dawno temu przez Smoka Wawelskiego. Łączna długość podziemi wynosi 270 m., a maksymalna wysokość sięga do 10 m. Trasa zwiedzania obejmuje zejście dawną studnią austriacką , a dodatkowo trzy komory skalne, które są oddzielone przewężeniami. W wyniku procesów rzeźbotwórczych wnętrze jaskini uformowało się ok. 12-1,6 mln lat temu.
typyPierwszą informację o jaskini podał (wraz z legendą o smoku wawelskim) Mistrz Wincenty zw. Kadłubkiem w „Kronice polskiej”. W XVII i XVIII w. przy jaskini i w jej południowej części działała słynna karczma, która była w bardzo wielu sytuacjachopisywana poprzez zagranicznych podróżników oraz dodatkowo dyplomatów. Prace przy wznoszeniu fortyfikacji kleszczowych objęłyteż Smoczą Jamę. Zamurowano wtedy dwa dolne otwory,równocześnie odsłaniając dwa otwory w stropie. Jeden z nich nakryto w przyszłości ceglaną kopułą, drugi zaś wykorzystano do budowyszybu z klatką schodową. W latach 1846-1905 można było zwiedzać jaskinię tylkoza zgodą dowódcy garnizonu wojsk austriackich stacjonującego na Wawelu. W 1918 r. architekt Adolf Szyszko-Bohusz dokonał remontu generalnego i udostępnił ją zwiedzającym. W 1974 r. przebito tunel ze środkowej komory do nieznanych podziemi. Korytarze te zbadała grupa krakowskich speleologów w 1983 r. i odkryła tzw. drugą Smoczą Jamę, która była niedostępna dla zwiedzających. Na murze obronnym w pobliżu wyjścia z jaskini widnieje pamiątkowa tablica, wmurowana tu w 1871 r. Na niej znajduje się napis, który dotyczy księcia Krakusa - założyciela ośrodki miejskie Krakowa i pogromcy Smoka Wawelskiego ( według legendy).
gatunki
styleSukiennice
Sukiennice to jedno z najbardziej charakterystycznych i najsłynniejszych miejsc Krakowa. Obecnie ten 1szy„supermarket” naszego ośrodki miejskie jedynie w niewielkim stopniu przypomina sukiennice sprzed dwustu czy trzystu lat. Równieżzupełnie różni się od pierwotnych kramów pochodzących z dawnych czasów.
gatunkiPierwsze trzynastowieczne Sukiennice były zwyczajnie podwójnym rzędem kramów wzniesionych z kamienia, tworzących uliczkę, zamkniętą kratami od północy i południa. W połowie XIV wieku nowy, murowany budynek Sukiennic ufundował Kazimierz Wielki. Fragmenty tej gotyckiej budowli możemy dostrzec w istniejącym na dzień dzisiejszy na Rynku gmachu. Są nimi parzyste, ostrołukowe arkady stanowiące wejście do Sukiennic od strony ulicy św. Jana oraz Brackiej, współcześniejak również ponad 600 lat temu.
gatunkiGotyckie Sukiennice uległy zniszczeniu podczas pożaru w 1555 roku. W latach 1556-1559 odnowiono je według panującego wówczas typu w architekturze.Rezultatem współpracy kilku znanych twórców był piękny renesansowy budynek.
style Najważniejszymi pracami podczas odbudowy kierował mistrz Pankracy. Budowlę zwieńczonowówczas attyką o arkadowych podziałach, ozdobioną maszkaronami, które byłyprojektowane poprzezSanti Gucciego. Architekt z Padwy - Giovanni il Mosca, nazywany w Rzeczpospolitej Padovano, to autor arkadowej loggi oraz dodatkowo fasad, czyli krótszych boków Sukiennic, które nawiązują do dziedzińca zamku na Wawelu.
rodzajeTakwięc pożar z połowy XVI wieku swego rodzaju ”przyczynił się” do powstania wybitnego dzieła epoki renesansu. Rozszerzeniu uległa wtedyteż funkcja Sukiennic - na pierwszym piętrze zamieszczonosmatruz, czyli miejsce sprzedaży różnego typu drobiazgów.
styleKolejneistotne wydarzenie przyniósł rok 1601. Wówczas wybitoprzejście w połowie długości hali targowej znacznie usprawniając komunikację między zachodnią i wschodnią częścią Rynku.
gatunkiW drugiej połowie XIX stulecia stało się jasne, że Sukiennice wymagają pilnego remontu. Konkurs na modernizację wygrał Tomasz Pyrliński. Przy poparciu i pomocy Jana Matejki dokonał największychprzeróbek od czasów renesansowej odbudowy.
styleW czasie trwania tego remontu:
gatunkizburzono wszystkie kramy i budy przylegające do Sukiennic;
- wybudowano ryzality na osi wschód-zachód;
- na całej długości budowli stworzono arkadowe, ostrołukowe podcienia;
- kapitele kolumn podtrzymujących arkady oraz elewacje ryzalitów ozdobiono rzeźbionymi głowami;
- od strony kościoła Mariackiego szesnastowieczna attyka została połączona na równej wysokości z attyką ryzalitu, z kolei od strony Ratusza ryzalit jest niższy, przez co zachowany został renesansowy wygląd Sukiennic z attyką biegnącą przez całą ich długość;
- na krawędziach ryzalitów umieszczone zostały nowe maszkarony, wzorowane na postaciach ówczesnych prezydentów Krakowa.
typy W takim kształcie Sukiennice przetrwały do dzisiejszych czasów. Na dzień obecny ich stan jest na tyle poważny, że w najbliższych latach znów wymagają rozbudowanego remontu. W najbliższych trzech latach miasto chce przeznaczyć na ten cel 6 mln złotych, przez co powinno się w przyszłości na dłuższy czas zamknąć kramy kupców i sale muzealne.
style
style
Wieża ratuszowa
Wieża ratuszowa stojąca w zachodniej części Rynku Głównego to jedyna pozostałość średniowiecznego krakowskiego Ratusza. Powstał on na przełomie XIII i XIV wieku w rodzaju gotyckim. Najstarsza informacja źródłowa o Ratuszu wywodzi się z 1313 roku. Wzmianka o wieży, w której umieszczona kaplica uzyskała przywilej odpustowy, datuje się na rok 1383.
gatunkiÓwczesny budynek Ratusza był bogato zdobiony. Fryz attyki pokrywały portrety królów polskich,jednakże od strony wschodniejprzedstawienie Matki Boskiej Częstochowskiej. W Ratuszu znajdowały się przede wszystkim sale o charakterze reprezentacyjnym, a pośród nich najbardziej wyróżniała się Izba Pańska. Posiadała ona piękne ścienne malowidła, a również kamienny, renesansowym portalem. Zubożenie ośrodki miejskie, utrata niepodległości i wreszcie przeprowadzona w XIX wieku akcja wyburzania starych, zniszczonych budowli, doprowadziła do rozbiórki najbardziej zniszczonego spichlerza. Niestety okazało się, że rozebranie spichlerza spowodowało pękanie murów właściwego Ratusza, który również został zburzony… Na dzień obecny pozostała tylkowieża.
typyWieża ratuszowa zbudowana jest na planie kwadratu z kamiennych ciosów i cegły. Trzy ściany wieży ozdabia kamienna okładzina z szerokim, pionowym laskowaniem, ukończona w roku 1444, czego dowodem są tzw. gmerki, czyli zachowane znaki kamieniarzy, które zostałyprzygotowane z okazji zakończeniazleceń przy wieży. Po zakończeniu prac wieża była nieporównywalnie bardziej zdobna niż na dzień dzisiejszy. Niestety nie zachowały się narożne wałeczki, żabki, iglice, kwiatony, jak inarożne posążki pod baldachimami.
stylePierwotną gotycką wieżę wieńczył hełm wyprodukowany w rodzaju podobnym do wieży kościoła Mariackiego, który spłonął w 1556, a potem w 1680 roku. XVII-wieczną odbudowę ponastępnym pożarze, przeprowadził Piotr Beber. Podwyższono wtedywieżę o ponad 6 metrów (na dzień obecny 70 metrów wysokości) i wykonano nowy, barokowy już hełm.Jednak źródła podają, że w 1702 roku, czyli po niecałych 20 latach od renowacji, hełm był w bardzo złym stanie technicznym. Naprawa została dokonana dopiero w latach 1783-1784 kiedy powstał nowy hełm. Został on zachowany doobecnych czasów.
stylePodczas ostatniej renowacji wieży w latach 1961-1965 (która została przeprowadzona poprzezWiktora Zina i Władysława Grabskiego) błędnie zrekonstruowano wykusze na wysokości pierwszego piętra. Umieszczono wtedy przed schodami parę kamiennych lwów, pochodzących z klasycystycznego pałacu Morstinów w Pławowicach.
typyPod Ratuszem i częścią obecnej powierzchni Rynku, zachowały się rozległe piwnice (przywrócone doużywanie w trakcie renowacji w latach 60-tych XX wieku), dawniej wykorzystywane m.in. jako izba tortur. Istniał tuteż słynny dom ”Piwnica Świdnicka” zdoskonałym piwem, którym można było się raczyć w sąsiedztwiekobiet wykonujących najstarszy zawód świata. Aktualnie znajduje się tu teatr, który dzięki niepowtarzalnej atmosferze miejsca i dobrym aktorom, też wart jest odwiedzenia.
rodzaje
rodzaje Kościół Mariacki
gatunkiByła to świątynia krakowskiego mieszczaństwa. Pierwotnie na jego miejscu, stał kościół drewniany.1szy murowany (w rodzaju romańskim) wybudowano w latach 1221-1222. W tym czasie przeniesiono do nowo wybudowanego kościoła parafię z dawnego drewnianego kościoła św. Trójcy. Z romańskiej świątyni, zniszczonej wkrótce po wzniesieniu podczas najazdów tatarskich, do naszych czasów zachowały się pod ziemią jedynie fragmenty podstaw oraz bazy kolumn międzynawowych.Niemniej jednak już pod koniec XIII i na początku XIV wieku, wzniesiono drugi ceglany kościół. Jego ślady są zachowane w dolnych partiach wież dzisiejszej budowli. Ten gotycki kościół, konsekrowany mniej więcej 1320 r., był trójnawową halą bez transeptu, o dwuwieżowej fasadzie. Budowę trzeciego z kolei kościoła rozpoczęto odutworzenia prezbiterium w latach ok. 1355-1365 ufundowanego poprzez Mikołaja Wierzynek Starszego. Po koniec XIV stulecia, podwyższone zostały dawne wieże. W latach 1392-1397, pod kierownictwem Henryka Parlirera wyburzono stare mury między nowym prezbiterium a wieżami, by powstało miejsce pod wzniesienie nowego korpusu świątyni, dostosowanego do zbudowanego trzydzieści latuprzednio prezbiterium. Nowy korpus zbudował mistrz Mikołaj Werner. W latach 1400-1406 dokończona została budowa dwóch Mariackich wież. Wówczasta wyższa została strażniczą. Kiedy w 1442 roku, zawaliło się sklepienie chóru, to nowe, gwiaździste wykonał mieszkaniec Kazimierza, Czipser. W latach 1433-1446, architekt Franciszek Wiechoń zbudował boczne kaplice. W 1478 r. podwyższono i odnowiono wyższą wieżę kościoła, nadając jej zwieńczeniu istniejącą do aktualnie formę gotycką. Niemalże dwieście lat w późniejszym czasie na koronkowym hełmie wykonanym poprzez cieślę Macieja Heringha,zamieszczono złoconą koronę.
style
rodzajeMury obronne
Rok 1285 można uznać za początek tworzenia murów obronnych. Wtedy książę Leszek Czarny wydał certyfikat na podjęcie zamówieńbudowlanych. System fortyfikacji Krakowa był na przestrzeni wieków modernizowany. W rezultacie tużprzez rozpoczęciem burzenia zniszczonych, zaniedbanych i niespełniających żadnejfunkcji obronnej murów, baszt i bram, miasto otoczone było na całej długości potężnym, podwójnym murem, jak i także 39 basztami , a oprócz tego 8 bramami (w 1473 istniało 17 baszt, sto latpóźniej stały już 33 baszty). Na dzień obecny możemy podziwiać trzy baszty (Pasamoników, Stolarską, Ciesielską), jedną bramę (Floriańską), barbakan i wiele pomniejszych pozostałości po fortyfikacjach.
typyKraków otoczony był podwójnym murem, przy czym wewnętrzny mur był znacznie wyższy od zewnętrznego. Miał on bowiem 6-7 metrów wysokości. W odległości mniej więcej dziesięciu metrów przed nim, stał wysoki na mniej więcej 2,5 metrów mur zewnętrzny, a pełne miasto oplecione było fosą zasilaną odnogami rzeki Rudawy. Najstarszą bramą aglomeracje jest brama Rzeźnicza, której zarys możemy dostrzec w zabudowaniach tzw. klasztoru na Gródku. Następnie wybudowano bramy: Grodzką, Floriańską, Sławkowską, Mikołajską (zastąpiła bramę Rzeźniczą), Szewską, Wiślną oraz dodatkowoNową.
gatunki XVIII wieku nieremontowane, zapuszczone fortyfikacje stały się dla ówczesnych mieszkańców naszego wielkimproblemem. Zanieczyszczone i pełne mułu fosy, baszty zostałysiedliskiem osób z marginesu społecznego, na każdym kroku walały się śmieci wyrzucane tu z miasta bez żadnej kontroli, a nad całością unosił się podobno nieznośny smród. Wszystko to, doprowadziło do podjęciawyborów poprzez cesarza Franciszka II o zniesieniu nieprzydatnych fortyfikacji.Wyłącznie niezłomnemu uporowi profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego - Feliksowi Radwańskiemu - zawdzięczamy to, że rada ośrodki miejskie postanowiła zachować fragment murów wśród basztą Pasamoników, a Ciesielską.
style
typy
Ołtarz Wita Stwosza
Jest to nastawa ołtarzowa znajdująca się w Kościele Mariackim.Przygotowana została w latach 1477-89przez przybyłego z Norymbergii rzeźbiarza Wita Stwosza (ok. 1448 – 1533) i jego krakowski warsztat. Retabulum ma wymiary 11 m na 13 m. Wysokość największych figur wynosi ok. 2,7 m. Jest to największa w Europie gotycka nastawa ołtarzowa.
rodzajeFigurybyły wyrzeźbione z litych kloców lipowych (jest ich w ołtarzu ponad 200). Cała konstrukcjawykonana jest w drewnie dębowym, zaś tło w modrzewiu.
gatunkiW predelli ukazane jest drzewo Jessego — genealogiczne drzewo Chrystusa i Marii Panny. Szafę nastawy zdobią cztery skrzydła, dwa nieruchome , a oprócz tegodwa ruchome. Bryłę pentaptyku dopełnia zwieńczenie.Kluczową sceną ołtarza jest Zaśnięcie Marii Panny. Umierająca Maria, otoczona jest przez apostołów. Ekspresja sceny jest wzmożona zagęszczeniem postaci; realnieprzenigdy nie mogłyby one stać tak blisko siebie. Złocone szaty odbijają światło. Ustawienie postaci “pod wiatr” sprawia sfałdowanie szat.
typy Otwarty ołtarz na ruchomych skrzydłach ilustruje sześć Przyjemności Maryi: od Zwiastowania po Zesłanie Ducha Świętego. Kiedy szafa jest zamknięta, płaskorzeźby przedstawiają 12 scen z życia Marii i Jezusa. Postacie przedstawione są w strojach z epoki (I w.), będąc współcześnie znakomitym studium kostiumologii. Sprzęty domowe, naczyniacodziennego użytkurównież są wierną kopią pierwowzorów. Górna kwatera na prawym ruchomym skrzydle przedstawia Ukrzyżowanie.
rodzajeOłtarz Wita Stwosza łączy w sobie detale sacrum i profanum. Religijny mistycyzm zmieszany jest z naturalistycznym realizmem. Złote szaty apostołów występują obok codziennych ubiorów noszonych w średniowiecznym Krakowie. Obok wzniosłych religijnych scen ukazane zostało życie w jego codzienności. Postać Madonny zachowuje ideał średniowiecznego piękna, niemniej jednakapostołom Stwosz nadał rysy współczesnych mieszczan krakowskich. W realistycznym podejściu do postaci posunął się tak daleko, że widać ze starannosią ichróżne ułomności: defekty wyglądu, zdeformowane dłonie, napęczniałe żyły na nogach, ślady chorób skórnych.
gatunki
gatunki
Kultura:
W Krakowie istnieje 11 dużych teatrów oraz szereg mniejszych, które często wystawiają swoje sztuki w małych, nastrojowych piwniczkach. Znajduje się tu także 1szy polski teatr stały, publiczny i zawodowy - Stary Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Krakowie. 30 października 2004 rozpoczęła się budowa Opery Krakowskiej przy ul. Lubicz. Obiektposiada być nowoczesny zarówno pod kątemarchitektonicznym, jak również ekologicznym. Sala teatralna posiada pomieścić 760 miejsc. Działa tu także Filharmonia im. Karola Szymanowskiego.
typyion: initial initial; padding: 0px;”>W Krakowie znajduje się ponad 30 muzeów, z których bardzo ważne są Państwowe Zbiory Sztuki w Zamku Królewskim na Wawelu, Muzeum Narodowe z dużą kolekcją malarstwa polskiego i światowego, oraz Muzeum Książąt Czartoryskich ze słynnym obrazem Leonarda da Vinci Dama z gronostajem. Jednym z najmłodszych muzeów jest Centrum Sztuki iTechniki Japońskiej “Manggha
Krakowskie kabarety:
• Jama Michalina,
• Formacja Chatelet,
• Loch Camelot,
• Piwnica Pod Baranami,
• Kabaret Bunga,
• Kabaret Pod Wyrwigroszem.
biblioteki kraków :
• Pedagogiczna Biblioteka Biblioteka Jagiellońska,
• Biblioteka Czartoryskich,
• Podgórska Biblioteka Publiczna,
• Biblioteka Naukowa Polskiej Akademii Umiejętności i Polskiej Akademii Nauk,
• Śródmiejska Biblioteka Publiczna,
• Wojewódzka Biblioteka Publiczna,
• Krowoderska Biblioteka Publiczna,
• Pedagogiczna Biblioteka Wojewódzka im. Hugona Kołłątaja w Krakowie.
Wybrane galerie i sale wystawiennicze:
• Galeria Sztuki Polskiej XIX wieku w Sukiennicach,
• Galeria AB,
• Space Gallery,
• Galeria Potocka,
• Galeria “Krypta u Pijarów”,
• Galeria BB,
• Galeria m,
• Cricoteka,
• Galeria Szalom,
• Galeria Krzysztofory,
• Galeria MCK,
• Galeria Plakatu,
• Galeria Zderzak,
• Galeria Sztuki Współczesnej “Bunkier Sztuki”,
• Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych “Pałac Sztuki”.
Instytucje muzyczne:
• Filharmonia im. Karola Szymanowskiego,
• Opera Krakowska,
• Sinfonietta Cracovia,
• Capella Cracoviensis,
• Chór Polskiego Radia w Krakowie.
Imprezy kulturalne:
• Festiwal Kultury Żydowskiej,
• Festiwal Sacrum-Profanum,
• Międzynarodowy Festiwal Teatrów Alternatywnych,
• Wianki świętojańskie,
• Sylwester na krakowskim rynku,
• Żywa Szopka przy Franciszkańskiej,
• Emaus,
• Rękawka,
• Juwenalia,
• Lajkonik,
• Wybory “króla kurkowego”,
• Parada smoków,
• Festiwal Shanties,
• Noc Muzeów,
• Studencki Festiwal Informatyczny.
• Apollo,
• Cinema City,
• IMAX,
• Kijów /Apollo Film/,
• Krakowskie Centrum Kinowe “ARS” ( “Aneks”, “Reduta”, “Sztuka”, “Kiniarnia 1″),
• Klub Sztuki Filmowej “Mikro” /Apollo Film/,
• Multikino,
• Kino Paradox,
• Sfinks,
• Kino Tęcza,
• Kino Wrzos,
• Kino Pod Baranami,
• Kino Pasaż.
Centra kultury:
• Centrum Kultury Rotunda,
• Centrum Kultury Żydowskiej - Fundacja Judaica,
• Katolickie Centrum Kultury,
• Międzynarodowe Centrum Kultury,
• Stowarzyszenie Willa Decjusza,
• Stowarzyszenie Kultury Akademickiej Instytut Sztuki,
• Małopolski Instytut Kultury,
• Klub Inteligencji Katolickiej,
• Instytut Jana Pawła II w Krakowie,
• Instytut Książki.
Sztuka
rodzaje Sztuka Krakowa zajmuje od wieków czołową pozycję w gronie polskich zjawisk artystycznych, reprezentowanych w tym mieście zarówno przez zachowane architektoniczne zespoły zabytkowe i obiekty o dużej wartości, jak również stosunkowo bogate zbiory muzealne i kościelne, w gronie których znajdują się wybitne dzieła sztuki o dużym znaczeniu dla kultury europejskiej. Rozkwit sztuki w Krakowie uwarunkowany był uprzywilejowaną pozycją grodu, a następnie aglomeracje jako ośrodka handlowego, siedziby księcia seniora i wreszcie stolicy rozległego państwa.
Najstarsze zabytki architektury przedromańskiej to rotunda NMP na Kraków Wawel i kościół św. Salwatora (X w.) , a dodatkowo fragmenty katedry Bolesława I Chrobrego (XI w.). Wczesnym przykładem plastyki rzeźbiarskiej jest figura wołka. Styl romański reprezentują: kościół św. Andrzeja, fragmenty II katedry z kryptą Św. Leonarda i Wieżą Srebrnych Dzwonów, a też fragmenty kościoła św. Wojciecha.
Architekturę gotycką zapoczątkowano w drugim ćwierćwieczu XIII w. ceglanymi kościołami Franciszkanów, Cystersów w Mogile, Dominikanów, a też Bramą Floriańską z fragmentami murów obronnych. Duże znaczenie dla architektury aglomeracjemiał XIV w. – na Rynku powstały gotyckie gmachy publiczne: Sukiennice, Ratusz, budynek Wagi Miejskiej, rozbudowano też fortyfikacje. W 1320 na Wawelu rozpoczęto budowę nowej katedry, król Władysław Łokietek powiększył zamek, a król Kazimierz Wielki wzniósł okazałą rezydencję gotycką z potężną wieżą w narożniku północno-zachodnim.
Powstała grupa kościołów ceglanych o wspólnych cechach konstrukcyjnych i stylistycznych: Mariacki, Bożego Ciała, św. Katarzyny, Dominikanów. Nastąpił też postęp rzeźby. Stała się ona niezależna od architektury. Powstał typ nagrobka królewskiego z baldachimem. Rzeźbę drewnianą najlepiej reprezentuje krucyfiks Jadwigi w katedrze. Najcenniejszym zespołem malarstwa jest 120 kwater witrażowych w kościele Mariackim.
Zabytkowy układ urbanistyczny
Zamiar zabudowy starego Krakowa – obecnie śródmieście w obrębie Plant – zaliczony został do zabytków grupy “0″, najwyższej skali międzynarodowej. Aktem, który zapoczątkował powstanie tego zabytkowego zespołu był przywilej lokacyjny, wydany dla Krakowa w 1257 rokupoprzez księcia Bolesława Wstydliwego, jego matkę Grzymisławę i żonę Kunegundę. Zapewne wkrótce potem przystąpiono do rozplanowania ośrodki miejskie. Przed średniowiecznymi urbanistami stanęło wtedy trudnezadanie – należało połączyć w jeden zwarty organizm miejski rozrzucone szeroko a rozwijające się na długo przed lokacją osady, a także uwzględnić stojące już monumentalnie budowle i prowadzące do nich ulice. W rezultacie kilkuletnich zapewne zamówień powstał zdumiewający na dzień obecny swoją dojrzałościązamiar miasta o logicznym i harmonijnym układzie przestrzennym, którego centrum stanowi ogromny rynek o wymiarach 200 x 200 metrów. Z boków tego placu wybiegają zasadniczo po trzy ulice, które łącząc się pod kątem prostym z przecznicami tworzą typowy dla miast zakładanych w średniowieczu układ szachownicy. Widoczne na planie nieregularności i krzywizny niektórych ulic wynikły z konieczności liczenia się z przedlokacyjną zabudową. Zamiar urbanistyczny Krakowa był takwspaniały, że nie wymagał modyfikacji poprzezwiele następnych stuleci i dzięki temu zachował się do naszych czasów, pełniąc współcześnie funkcję centrum współczesnegomiasta. Począwszy od XIII wieku Kraków otaczał się wałami i murami obronnymi, a w ich obrębie wznoszono kamienice, kościoły i pałace. Prawie każde stulecie pozostawiło tu ślad w postaci wspaniałych pomników architektury, wzbudzających nasz podziw i świadczących o wysokiej kulturze pokoleń, które je pozostawiły.
Edukacja
W Krakowie znajdują się liczne placówki oświatowe:
• 187 przedszkoli;
• 162 szkoły priorytetowe;
• 50 gimnazjów;
• 31 liceów ogólnokształcących;
• 27 zespołów szkół zawodowych (w skład, których wchodzą technika licea profilowane i szkoły zawodowe);
• 20 szkół wyższych;
• 20 instytutów;
• 7 szkół muzycznych;
• szkoły sportowe, centra kultury, punkty kursów językowych itd.
Szkoły wyższe:
• Uniwersytet Jagielloński – jest to najstarszy i najpopularniejszy polski uniwersytet (statystycznie na jedno miejsce przypada 5 osób). Został założony w 1364 r. przez Kazimierza Wielkiego.Ma on unikatową strukturę w Polsce. W gronie 13 wydziałów znajdują się trzy tworzące Collegium Medium. Są to: wydział lekarski ze stomatologią, wydział farmacji i wydział ochrony zdrowia. Inne wydziały UJ to: Prawa i Administracji, Filologiczny, Polonistyki, Filozoficzny, Historyczny, Matematyki i Informatyki, Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej, Biologii i Nauk o Kuli ziemskiej, Biotechnologii, Chemii,Kontrolowania i Komunikacji Społecznej, Studiów Międzynarodowych i Politycznych;
• Akademia Pedagogiczna im. Komisji Edukacji Narodowej -wyprodukowana została 11 maja 1946 roku pod nazwą: Państwowa Wyżogiczna. Podjęła działalność dydaktyczną 25 października tego samego roku. Na początk ztałciła jedynie nauczycieli szkółkluczowych. Od roku 1949 rozpoczęto kształcenie nauczycieli szkół średnich, pojawiły się pierwsze wydziały.Równocześnie powołano: senat, rady wydziałów, rektora, prorektorów i dziekanów.Ma prawo nadawania tytułu doktora łącznie w 8 dyscyplinach oraz dodatkowo do przeprowadzania przewodów habilitacyjnych w 4 dyscyplinach. Na dzień dzisiejszypozycja szkoły w ogólnopolskich rankingach jest wysoka. Około 20000 studentów kształci się w tej szkole. Wydziały uczelni to: humanistyczny, pedagogiczny, geograficzno-biologiczny, a ponadto matematyczno – fizyczno – techniczny; historia krakowa
• Akademia Sztuk Pięknych - jest to najstarsza wyższa uczelnia artystyczna w Polsce. Założona została w roku 1818 pod nazwą: Szkoła Rysunku i Malarstwa (funkcjonowała w ramach Oddziału Literatury Uniwersytetu Jagiellońskiego). W 1873 nazwana została Szkołą Egzemplarzy Pięknych, zaś jej dyrektorem został Jan Matejko. Akademia kształci wybitnych artystów, współtworzy polską i krakowską kulturę, Wydziały akademii to: malarstwa, rzeźby, szaty graficznej, form przemysłowych, konserwacji i restauracji dzieł sztuki, a również architektury wnętrz;
• Akademia Ekonomiczna - w roku 1882 powstała miejska szkoła handlowa, zaś w 1896 wyższa szkoła handlowa, która posiadała własny budynekzaprojektowany poprzezJerzego Zawiejskiego. Na przełomie XIX i XX w. wysoki poziom kształcenia przyciągał młodzież z całej polski, a zwłaszcza z zaboru rosyjskiego.Dzisiaj funkcjonuje pod nazwą Akademia Ekonomiczna. Wydziały akademii to: ekonomii i stosunków międzynarodowych, finansów, towaroznawstwa , a oprócz tegoadministrowania;
• Akademia Górniczo-Hutnicza – otwarcie odbyło się 20 maja 1919 roku. Na początku kształcono górników, później dołączono także wydział hutniczy. W późniejszych latach powstawały kolejne wydziały w akademii. Na dzień obecny kształci się tu mniej więcej30000 studentów. Wydziały tej akademii to: Górnictwa i Geoinżynierii, Metalurgii i Inżynierii Materiałowej, Elektrotechniki, Automatyki, Informatyki i Elektroniki, Inżynierii Mechanicznej i Robotyki, Geologii, Geofizyki i Ochrony Środowiska, Geodezji Górniczej i Inżynierii Środowiska, Inżynierii Materiałowej i Ceramiki, Odlewnictwa, Metali Nieżelaznych, Wiertnictwa, Nafty i Gazu,Zarządzania, Paliw i Energii, Fizyki i Informatyki Stosowanej, Matematyki Stosowanej, Nauk Społecznych Stosowanych.W dodatku AGH oferuje studia w ramach dwóch międzywydziałowych szkół, którew przyszłości mają stać się samodzielnymi wydziałami. Są to Międzywydziałowa Szkoła Energetyki i Międzywydziałowa Szkoła Inżynierii Biomedycznej;
• Politechnika Krakowska - została wykonana 1 kwietnia 1945 r. W trzydziestą rocznicę powstania. Nadano jej imię Tadeusza Kościuszki. Po 60 latach działalności szkoła stała się silną placówką, w której pracuje mniej więcej 2100 pracowników. Ok. 17500 studentów na 7 wydziałach kształci się w tej politechnice. Wydziały tej uczelni to: Architektury, Fizyki, Matematyki i Informatyki Stosowanej, Inżynierii Elektrycznej i Komputerowej, Inżynierii Lądowej, Inżynierii Środowiska, Inżynierii i Technice Chemicznej , a oprócz tego Mechaniczny;
• Akademia Muzyczna - została założona w lutym 1888 przez Władysława Żeleńskiego. W 1965 roku wraz z Filharmonią krakowską uczelnia ustanawia coroczny festiwal Dni Muzyki Organowej.Dziś akademia kształci wielu studentów na 3 oddziałach oraz dodatkowoprzyznaje doktoraty Honoris Causa wybitnym osobom związanych z muzyką. Wydziały tej akademii to: twórczości, interpretacji i wiedzy muzycznej, instrumentalny , a ponadto wokalno aktorski;
• Państwowa Wyższa Szkoła Teatralna - została założona w 1946 r. Na początku działalności połączyła istniejące wtedy studia w Krakowie (Studia Aktorskie przy Starym Teatrze, Studia Aktorskie przy Teatrze im. J. Słowackiego , a oprócz tego Studia Dramatyczne Iwo Galla). Uczelnia kształciła wówczas aktorów dramatycznych. Obecniekształci też reżyserów dramatów. Wydziały tej szkoły to: Aktorski , a ponadto Reżyserii Dramatu. PWST marównież 2 wydziały zamiejscowe weWrocławiu;
• Akademia Rolnicza - pod koniec XVIII w. podjęto próby nauczania rolnictwa na poziomie akademickim, dzięki czemu w 1806 r. powstała Katedra Rolnictwa. Natomiast zakończyła ona działalność 1809 r. 71 lat w przyszłości powstało 3-letnie studium rolnicze. W 1972 r. Wyższa Szkoła Rolnicza przemianowana została na Akademię Rolniczą, której nadano imię Hugona Kołłątaja. Dziś na 7 wydziałach szkoli się około 10 tys. Studentów. Wydziały tej akademii to: Rolniczo-Ekonomiczny, Hodowli i Biologii Zwierząt, Leśny, Inżynierii Środowiska i Geodezji, Ogrodniczy, Agroinżynierii , a dodatkowoTechnice Żywności;
• Akademia Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha - w 1927 roku powstało Studium Wychowania Fizycznego, które w 1950 r.przekształcone zostało na Wyższą Szkołę Wychowania Fizycznego. W 1972 szkole został nadany status akademii. Na dzień dzisiejszy na dwóch wydziałach uczy sięmniej więcej 4 tys. studentów. Wydziały tej akademii to: Wychowania Fizycznego , a ponadto Rehabilitacji Ruchowej;
• Papieska Akademia Teologiczna - 11 stycznia 1397 r. powstał Wydział Teologiczny na UJ, zaś w 1954,zgodnie z uchwałą Rady Ministrów, usunięto Wydział Teologiczny z uczelni. W 1959 Stolica Apostolska wydała dekret, w którym stwierdzono, że wydział ma istnieć pod kierownictwem władzy kościelnej. W 1974 r. otrzymał on tytuł Papieski. 8 grudnia 1981 papież Jan Paweł II wydał „Motu proprio Beata Hedvigis”, dzięki któremu ustanowiona została Papieska Akademia Teologiczna w Krakowie. Wydziały tej akademii to: Teologiczny, Filozoficzny , a dodatkowo Historii Kościoła;
• Wyższa Szkoła Filozoficzno-Pedagogiczna “Ignatianum” - jej początki sięgają akademickiego studium filozofii, które w latach 1932-34 otrzymało kościelną osobowość prawną jako Wydział Filozoficzny Towarzystwa Jezusowego w Krakowie oraz uznanie ze strony władz Rzeczypospolitej Polskiej. W obecnym kształcie i pod aktualną nazwą uczelnia działa od roku 1999. Łącznie kształci się tu ok. 2,pięć tys. studentów. Wydziały tej uczelni to: Filozoficzny orazPedagogiczny.
Wyselekcjonowane ośrodki naukowe:
• Instytut Fizyki Jądrowej w Krakowie,
• Instytut Mechaniki Górotworu PAN,
• Instytut Języka Polskiego PAN,
• Instytut Metalurgii i Inżynierii Materiałowej PAN,
• Instytut Zootechniki,
• Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Mikroelektroniki Hybrydowej i Rezystorów – oddział zamiejscowy Instytutu Technologii Elektronowej,
• Instytut Botaniki im. Władysława Szafera PAN,
• Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią PAN,
• Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie,
• Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN,
Imprezy studenckie w Krakowie:
• Juwenalia – jak w innych miastach także w Krakowie odbywa się coroczne święto studentów tzw. Juwenalia. Trwa od kilku do kilkunastu dni. Święto przypada na okres maja (w pewnych sytuacjach początek czerwca). Najważniejszymi szczegółami święta są pochody studenckie i klucz do bram ośrodki miejskie (gdzie miasto dziękuje studentom za ich obecność). Tej uroczystości towarzyszą liczne koncerty, występy i zabawy;
• Festiwal nauki w Krakowie – impreza organizowana przez wszystkie krakowskie państwowe uczelnie wyższe oraz przy udziale licznych instytucji. Misją jestpokazanie działalności naukowej i dydaktycznej niektórych szkół. W znaczącej liczbie sytuacji występują 3 części festiwalu: panele dyskusyjne; pokazy z doświadczeniami i część kulturalna (koncerty, występy artystyczne).
Parki i ochrona przyrody
W Krakowie jest około 40 parków, które łącznie zajmują ok. 318,5 ha (dane z 2002 roku), co stanowi niecały procent całkowitejpowierzchni ośrodki miejskie.
Kraków jest to grunt, na którym znajduje się wiele cennych gatunków fauny i flory. W tym mieście znajduje się 5 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 48,6 ha (0,14% powierzchni miasta). Na obszarze Krakowa znajdują się niewielkie zielonetereny wchodzące w skład Zespołów Jurajskich Parków Krajobrazowych, którypara się ochroną najwartościowszych terenów Jury Krakowsko-Częstochowskiej m.in. fragmenty parku Bielańsko-Tynieckiego, Tenczyńskiego , a ponadto Dolinek Krakowskich, wraz z ich otulinami.
Rzeki, ich doliny oraz dodatkowo zbiorniki wodne to jedne z najciekawszych z przyrodniczego punktu widzenia miejsc w Krakowie. W południowej części stoków wzgórz wapiennych oferują wyśmienite uwarunkowania do rozwoju roślinności ciepłolubnej muraw i zarośli kserotermicznych.
Rezerwaty przyrody w Krakowie:
• Bielańskie Skałki - powierzchnia: 1,73 ha. Przedmiot ochrony: spontaniczne procesy sukcesji biocenoz leśnych na skalistym, dawniej pozbawionym lasu terenie;
• Bonarka - powierzchnia: 2,29 ha. Przedmiot ochrony: rezerwat geologiczny, uskoki geologiczno-tektoniczne, powierzchnie abrazyjne, odsłonięte utwory jurajskie, kredowe i trzeciorzędowe;
• Panieńskie Skały - powierzchnia: 6,41 ha. Przedmiot ochrony: wąwóz jurajski z wychodniami skał wapiennych, naturalny las bukowy i grądowy;
• Skałki Przegorzalskie - powierzchnia: 1,38 ha. Przedmiot ochrony: skała z roślinnością kserotermiczną;
• Skołczanka - powierzchnia: 36,77 ha. Przedmiot ochrony: zrębowe wzgórze wapienne ze zróżnicowanymi biocenozami, stanowisko fauny środowisk kserotermicznych, w tym rzadkich i zagrożonych gatunków owadów;
Użytki ekologiczne w Krakowie:
• Uroczysko w Rząsce -teren częściowo położony w gminie Kraków, a częściowo na terenie Zabierkowa. Zajmuje około 59 ha. Misjąutworzenia użytku była ochrona Fiołka Bagiennego-jest to gatunek zagrożony wyginięciem. W roku 2001 został wpisany na listę Polskiej Czerwonej Księgi Roślin. Użytek chroni również pozostałość ekosystemów leśnych , a oprócz tego wodnych na tym terenie;
• Łąki Nowohuckie- grunt o powierzchni około 57 ha. Użytekten został uchwalony w 2003 roku przez PomocOśrodki miejskie Krakowa. Położony jest w pobliżu Placu Centralnego.Wytworzony został w celu ochrony półnaturalnych zbiorowisk roślinnych (łąk podmokłych) w dolinie Wisły.
W Krakowie znajduje się około 192 pomników przyrody, znakomita większość z nich to drzewa. “Źródło Świętojańskie” w Tyńcu , a dodatkowo głaz narzutowy przy ulicy Spółdzielców są jednymi z najważniejszych pomników przyrody w gminie Kraków.
Na obszarze Krakowa znajduje się wiele placówek i organizacji ochrony przyrody w Krakowie. Zachodnia część Krakowa stanowi tzw. Grunt Krakowski podlega polskiej sieci ekologicznej. Ponadto część terenu miastausytuowana jest w zasięgu korytarza ekologicznego rzeki Wisły. W Krakowie znajduje się jedna z ostoi CORINE Biotopes. Jest to ostoja przyrodnicza Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Głównymi motywami ochrony tego miejsca są: flora, fauna, geomorfologia i krajobraz.
Instytucje powiązane z ochroną przyrody w Krakowie
• Wydział Środowiska i Rolnictwa Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego Oddział Ochrony Przyrody,
• Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu MiastaKrakowa,
• Małopolskie Towarzystwo Ornitologiczne,
• Polska Fundacja Ochrony Przyrody “Pro Natura”,
• Federacja Zielonych – Grupa Krakowska,
• Fundacja “Partnerstwo dla Środowiska”,
• Fundacja Wspierania Inicjatyw Ekologicznych,
• Liga Ochrony Przyrody Zarząd Okręgowy w Krakowie,
• Pracownia Animacji Ekologicznej Ośrodka Kultury im. C.K. Norwida,
• Towarzystwo na Rzecz Ochrony Przyrody,
• Polski Klub Ekologiczny – Zarząd Główny,
• Fundacja – Miejski Park i Ogród Zoologiczny.
Znaczenie Krakowa w przeszłości
Najstarszy ośrodek osadniczy znajdował się m.in. na obronnym